Ознакомившись с новой книгой «Дипломатия: взгляд изнутри» (791 стр., Баку, 2018) опытного дипломата Вахдата Султанзаде, более 50-ти лет своей жизни посвятившего дипломатии, занимавшего в течение 28-ми лет различные влиятельные посты в Афганистане, Иране, Турции и Туркмении, от атташе до чрезвычайного и уполномоченного посла, являющегося автором сотен статей и десятков книг, повествующих о дипломатии, истории, культуре и литературе Ближнего и Среднего Востока, я решил поделиться с читателями некоторыми мыслями на ее счет.

Ömrünün 50 ildən çoxunu diplomatiyaya həsr etmiş, 28 ildən artıq müddət ərzində Əfqanıstan, İran, Türkiyə və Türkmənistanda atteşedən tutmuş fövqəladə və səlahiyyətli səfirə kimi müxtəlif nüfuzlu vəzifələrdə çalışmış, Yaxın və Orta Şərqin diplomatiya, tarix, mədəniyyət və ədəbiyyatından bəhs edən yüzlərlə məqalənin və onlarla kitabın müəllifi olan təcrübəli diplomat Vəhdət Sultanzadənin işıq üzü görmüş “Diplomatiya: daxildən baxış” (“Дипломатия: взгляд изнутри”, 792 səh., Bakı, 2017)  adlı yeni, sanballı kitabı ilə tanış olduqdan sonra onun haqqında bəzi fikirlərimi oxucularla bölüşmək qərarına gəldim.

Специфика этой болезни морали заключается в том, что почти никто с ней не борется, никто не ищет сколько-нибудь действенных способов, методов лечения этой поистине глобальной заразы. Многие ведущие страны, бывшие империи, пройдя периоды процветания, стабильности, беспощадных разорительных войн, стагнации, краха, падения, возрождения из руин, и даже процесса некой демократизации, либерализации политики, не стали сопротивляться распространению лжи. Создалось ложное впечатление, что без нее будто сама жизнь может стать более чем «скучной».

В противном случае, наша планета Земля не существовала бы так долго. Если баланс справедливости и гармонии этой планеты пошатнется хоть немного, все сущее столкнется с опасностью гибели, а, возможно, и будет стерто с лица земли.

Единственной единицей измерения действий, отношений, поступков для Всевышнего, Бога, Аллаха, является именно верность принципу справедливости. Всевышний Аллах решает все проблемы на Земле только и только на основании требований этого принципа. Мы много раз провозглашаем: «Аллах на все способен, Он может сделать все, что угодно и когда угодно!»

Əks halda yaşadığımız Yer kürəsi bu qədər uzunömürlü olmazdı. Əgər bu planetin ədalət, balans və harmoniya məfhumlarından ibarət müvazinəti zərrəcə pozularsa, həyat məhv olmaq təhlükəsi ilə üzləşər və bəlkə də, hər şey alt-üst olar. Yaradan, Tanrı, Allah üçün də hər hərəkətin, əməlin, münasibətin yeganə ölçü vahidi ədalət prinsipinə sədaqətdir. Hətta uca Allah da Yer üzündəki bütün problemləri yalnız və yalnız bu prinsipin tələblərinə əsaslanaraq həll edir. “Allah hər şeyə qadirdir, nə vaxt nə istəsə edə bilər” ifadəsini gündə bir neçə dəfə işlədirik. Amma bir məqamı nəzərdən qaçırırıq ki, Allah da özünü müəyyən çərçivədə hiss edir. Onun da əməlləri müəyyən sərhədlər daxilindədir. Məsələn, insanlara qarşı münasibətdə o, heç vaxt göndərdiyi müqəddəs Qurani-Kərimdə yazılanlardan kənara çıxmır. 

Bu üç elementdən heç birini biz nə görür,  nə də hiss edirik. Amma ömrümüzdə bircə dəfə də olsun hansınınsa mövcudluğuna şübhə etməmişik. Çünki həyatımızın və fiziki varlığımızın əsas ünsürləri məhz bu üç amildir. Qeyri-maddi substansiya olsalar da, bir-birinə bənzəməyən milyardlarla müxtəlif  insanın yaşadığı həyatda var olmaq üçün zəruri olanları məhz ideya, iman və şüurun gücü sayəsində dərk edirik.  Bu üç element vasitəsilə ətraf aləmlə münasibətlərimizi nizamlayırıq.